Emigreren naar Spanje: regels, registratie en kosten

Emigreren naar Spanje is voor Nederlanders juridisch gezien een van de eenvoudigste routes die er zijn: je hebt als EU-burger geen visum of verblijfsvergunning nodig. Dat betekent niet dat er niets te regelen valt. Spanje kent een registratieplicht met een harde termijn, het belastingverdrag met Nederland staat op het punt te veranderen, en je Nederlandse zorgverzekering stopt op de dag dat je je uitschrijft. Dit artikel zet de hoofdlijnen op een rij, met per onderwerp de instantie waar je de actuele stand checkt.

Waarom Spanje?

De cijfers verklaren de populariteit beter dan het weer alleen. De kosten van leven liggen buiten de grote steden aanzienlijk lager dan in Nederland, de vliegverbinding met Nederland is frequent en goedkoop, en als EU-land is er geen visumtraject. Daar staat tegenover dat de arbeidsmarkt voor wie lokaal inkomen nodig heeft beperkter is dan de Nederlandse, dat lonen lager liggen, en dat de huren in Madrid, Barcelona en de populaire kuststreken de laatste jaren hard zijn gestegen. Spanje is dus vooral gunstig voor wie inkomen meeneemt: een pensioen, een uitkering, of werk op afstand. Wie ter plekke een baan moet vinden, rekent beter eerst het lokale loonniveau door dan de huizenprijzen.

Mag ik zomaar in Spanje gaan wonen?

Ja, als EU-burger mag je in Spanje wonen en werken zonder vergunning. Maar vrij verkeer is niet hetzelfde als vormvrij: blijf je langer dan drie maanden, dan ben je verplicht je in te schrijven in het Registro Central de Extranjeros, bij de vreemdelingendienst (Oficina de Extranjería) of het politiebureau van je provincie. Die aanvraag moet binnen drie maanden na aankomst gebeuren. Je krijgt dan het certificado de registro de ciudadano de la Unión, een document met je NIE erop, het Spaanse identificatienummer voor buitenlanders dat je bij vrijwel elke formele handeling nodig hebt: een bankrekening, een huurcontract, een energiecontract. Wie de registratie laat versloffen, loopt tegen precies die dingen aan. De actuele procedure en benodigde documenten staan op de site van de Spaanse politie (sede.policia.gob.es).

Hoe zit het met belasting?

Nederland en Spanje hebben een belastingverdrag dat bepaalt welk land over welk inkomen mag heffen. Onder het huidige verdrag, dat uit 1971 stamt, worden AOW en particulier pensioen van inwoners van Spanje in de regel in Spanje belast; overheidspensioenen zoals ABP blijven in Nederland belast. Let op: er wordt al jaren onderhandeld over een nieuw verdrag, en de verwachting is dat Nederland dan meer heffingsrecht krijgt over pensioenen boven een drempel van 15.000 euro per jaar. Dat is op dit moment niet in werking; check de actuele stand bij de Belastingdienst voordat je op het gunstige oude regime rekent, zeker als je pensioen je hoofdinkomen wordt.

Tweede aandachtspunt: Spanje kent een vermogensbelasting, de Impuesto sobre el Patrimonio, die in de meeste regio's pas begint boven een netto vermogen van 700.000 euro, maar per regio verschilt. Wie met een verkocht Nederlands huis en spaargeld aankomt, wil vooraf weten hoe zijn regio heft. Wat er aan de Nederlandse kant fiscaal blijft hangen na vertrek, zoals de conserverende aanslag, staat in belasting na emigratie.

Hoe regel ik mijn zorgverzekering?

Je Nederlandse basisverzekering stopt van rechtswege op de dag dat je uitschrijving uit de BRP ingaat; hoe dat precies werkt staat in zorgverzekering bij emigratie. Wat ervoor terugkomt, hangt in Spanje af van je situatie. Werk je er in loondienst of als zelfstandige, dan val je via de Seguridad Social onder het Spaanse publieke stelsel. Ontvang je een Nederlands pensioen of een Nederlandse uitkering, dan loop je via het CAK: met een S1-formulier schrijf je je in bij het Spaanse stelsel en betaal je een verdragsbijdrage aan Nederland. Werk je niet en heb je (nog) geen pensioen, dan kun je je vrijwillig inkopen in het publieke stelsel via het Convenio Especial, tegen een maandbedrag dat afhangt van je leeftijd, of je kiest een private verzekering. Welke route voor jou geldt, check je vooraf met de wegwijzer op nederlandwereldwijd.nl; regel de ingangsdatum zo dat die naadloos aansluit op je uitschrijfdatum.

Wat kost het leven in Spanje?

Reken voor een alleenstaande huurder grofweg op 1.400 tot 2.200 euro per maand inclusief huur, en voor een stel op 2.200 tot 3.600 euro, sterk afhankelijk van de stad. De huur is de grote variabele: een appartement met één slaapkamer in het centrum van Madrid of Barcelona kost 800 tot 1.200 euro per maand en in de betere wijken meer, terwijl je in steden als Valencia of Sevilla eerder op 500 tot 800 euro zit en in kleinere steden daaronder. Boodschappen voor één persoon zijn met 200 tot 250 euro per maand te doen, en de menú del día, de standaard lunch met drie gangen, kost buiten de toeristengebieden 10 tot 15 euro. De huren stijgen wel: hou rekening met enkele procenten per jaar in de grote steden. Hoe je dit soort maandbedragen naast de eenmalige vertrekkosten zet, staat in wat emigreren kost.

De Nederlandse kant: uitschrijven en wat daarbij komt kijken

De Spaanse kant is hierboven samen te vatten als drie loketten: extranjería, belastingdienst, zorgstelsel. De Nederlandse kant is minstens zo bepalend en begint bij de uitschrijving uit de BRP: verplicht zodra je verwacht binnen twaalf maanden acht maanden of langer buiten Nederland te zijn. Die uitschrijving is het scharnierpunt waar alles aan vastzit: je zorgverzekering stopt erdoor, je toeslagen vervallen, je DigiD wordt kwetsbaar zonder Nederlandse ankers, en banken mogen lastig gaan doen over een adres buiten Nederland. Wat er allemaal aan die ene gemeenteafspraak hangt, staat in uitschrijven uit Nederland.

De volgorde is daarbij belangrijker dan de losse stappen: eerst je Spaanse zorgdekking en bankzaken voorbereiden, dan pas uitschrijven, en de registratie in Spanje binnen de termijn van drie maanden erna. Wie het in die volgorde doet, heeft nergens een gat. Het stappenplan voor de uitschrijving zelf is gratis te lezen in het hoofdstuk De uitschrijving zelf; de complete voorbereiding, van landkeuze tot vertrekdag, zit in het vertrekplan.

Twijfel je nog tussen Spanje en het buurland? Lees dan ook emigreren naar Portugal: dezelfde EU-regels, maar een ander belastingklimaat en een ander prijspeil.