Je bankrekening na uitschrijving: welke banken sluiten en wat je vooraf regelt

Je bankrekening na uitschrijving is niet vanzelfsprekend dezelfde als daarvoor. Nederlandse banken zijn niet verplicht om klanten zonder Nederlands adres te blijven bedienen na je uitschrijving uit Nederland, en een deel van hen maakt daar ook gebruik van. Dat wil niet zeggen dat je zeker je rekening kwijtraakt, maar wel dat het geen automatisme is waarop je kunt vertrouwen zonder het vooraf te checken. Dit artikel legt uit waarom banken niet-ingezetenen weren, welke rekeningen blijven werken, en wat je vóór de uitschrijving alvast regelt.

Waarom weren banken niet-ingezetenen?

De verklaring die banken meestal geven, ligt bij de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, de Wwft. Die wet verplicht financiële instellingen tot cliëntenonderzoek bij elke klant, met een intensiteit die is afgestemd op het risico dat de bank inschat. Kan een bank het cliëntenonderzoek niet afronden, bijvoorbeeld omdat identiteit, herkomst van vermogen of fiscale woonplaats onvoldoende te verifiëren zijn, dan is de bank op grond van de wet zelfs verplicht om de relatie te beëindigen. Een klant zonder Nederlands adres is voor een bank lastiger te monitoren dan een klant met een vaste, controleerbare woonsituatie in Nederland, en dat verhoogde risicoprofiel is voor sommige banken reden om niet-ingezetenen als klantgroep gewoon niet meer te bedienen, in plaats van per klant apart te beoordelen. Het is dus zelden persoonlijk: het is een afweging tussen de kosten van individueel maatwerk en de eenvoud van een uniforme regel.

Welke Nederlandse banken bewegen mee en welke zeggen op?

Een actuele lijst van welke bank op dit moment welk beleid voert, is voor dit artikel weinig waard, want dat beleid verandert regelmatig en verschilt per bank en zelfs per type rekening. Het patroon is wel stabiel genoeg om te benoemen: sommige banken houden je rekening gewoon aan zodra je binnen de EU of EER blijft wonen, soms onder een ander label of met andere voorwaarden dan een gewone binnenlandse rekening. Vertrek je buiten de EU, dan is de kans groter dat een bank vraagt om je rekening te sluiten, of dat rekening en diensten geleidelijk worden beperkt. Grote banken zoals ABN AMRO hebben inmiddels een aparte informatiepagina voor niet-ingezetenen, wat op zich al aangeeft dat dit een aparte klantcategorie is geworden met eigen regels. Check daarom altijd rechtstreeks bij je eigen bank wat er met jouw rekening gebeurt zodra je je adres wijzigt, het liefst voordat je je uitschrijft, niet erna.

Wat open je vóór de uitschrijving?

Omdat je nooit met zekerheid weet hoe je bank reageert zodra je adres verandert, is het verstandig om niet van één Nederlandse rekening afhankelijk te zijn. Overweeg een tweede en eventueel derde rekening te openen zolang je nog een Nederlands adres hebt, bij voorkeur bij verschillende aanbieders, zodat je niet in één keer alles kwijt kunt raken als één bank besluit de relatie te beëindigen. Wise is daarbij een praktische aanvulling: volgens de eigen voorwaarden van Wise is een vast adres niet nodig om een rekening te openen en te gebruiken, en krijg je met één multi-currency-rekening lokale rekeninggegevens in tientallen valuta, wat handig is als je nog niet weet in welk land je uiteindelijk landt. Revolut werkt anders: voor een Nederlandse IBAN bij Revolut is juist een Nederlands woonadres vereist, dus die route werkt vooral als aanvulling zolang je nog in Nederland staat ingeschreven, niet als vervanging erna. Zet in elk geval vóór vertrek automatische incasso's en periodieke overschrijvingen die je wilt behouden, zoals voor hypotheek, verzekeringen of pensioeninleg, op een rekening waarvan je zeker weet dat hij blijft werken.

Hoe zit het met beleggen en brokers?

Voor beleggingsrekeningen geldt een vergelijkbaar verhaal als voor gewone bankrekeningen, met een fiscale toevoeging. Bij DEGIRO hoef je bij een verhuizing niet automatisch een nieuw account te openen of je portefeuille over te boeken, zolang je fiscale woonplaats binnen de landen valt die het platform ondersteunt. Wel ben je verplicht om je fiscale woonplaats bij te werken zodra die verandert, omdat brokers zoals DEGIRO wettelijk verplicht zijn om deze gegevens door te geven aan de Belastingdienst in het kader van de internationale rapportagestandaard CRS. Een veelgestelde vraag is of er een exitheffing geldt over je beleggingsportefeuille zodra je vertrekt: voor een gewone beleggingsportefeuille in box 3 is dat niet het geval. Nederland kent alleen een conserverende aanslag bij emigratie voor specifieke situaties, zoals pensioen, lijfrente of een aanmerkelijk belang van doorgaans 5 procent of meer in een vennootschap; dat onderwerp staat uitgebreider beschreven in belasting na emigratie. Heb je alleen een reguliere effectenportefeuille zonder aanmerkelijk belang, dan is de fiscale impact van vertrek vooral een kwestie van waar je toekomstig rendement belast wordt, niet van een afrekening bij vertrek zelf.

Als je rekening toch wordt opgezegd

Wordt je Nederlandse rekening toch beëindigd en heb je geen alternatief meer, dan is de basisbetaalrekening het wettelijke vangnet. Sinds 2016 heeft iedereen die legaal in Europa woont, of niet uit Europa verwijderd kan worden, recht op een basisbetaalrekening in euro's, mits je een reëel belang hebt bij een Nederlandse rekening, niet al een vergelijkbare rekening elders aanhoudt, en de afgelopen acht jaar niet veroordeeld bent voor een financieel delict. Een bank moet binnen tien werkdagen na een volledige aanvraag laten weten of je de rekening krijgt. Woon je buiten Europa, dan geldt dit wettelijke recht niet automatisch, maar bieden de vijf grootste Nederlandse banken vrijwillig een vergelijkbare basisbankrekening aan als vangnet. Wordt een aanvraag afgewezen terwijl je denkt dat je wel recht hebt op een basisbetaalrekening, dan kun je daarover een klacht indienen, eventueel met hulp van het Kifid of de rijksoverheid als startpunt om uit te zoeken welke stap volgt. Zet je bankzaken dus niet als losstaand onderdeel weg, maar als vast punt in de voorbereiding op je uitschrijving.