Emigreren naar Frankrijk: regels, belasting en kosten

Emigreren naar Frankrijk wijkt op één punt opvallend af van de rest van de EU: Frankrijk kent voor EU-burgers geen registratieplicht. Waar je in Spanje, Portugal en België binnen een termijn bij een loket moet staan, kun je je in Frankrijk vestigen zonder verplicht document. Dat klinkt makkelijk, maar het verplaatst het werk naar andere plekken: het zorgstelsel, de belastingaangifte en de Nederlandse kant van je vertrek. Dit artikel zet op een rij wat er wel en niet geregeld moet worden.

Waarom Frankrijk?

De feiten: Frankrijk is groot en de prijsverschillen binnen het land zijn navenant, van Parijse huren boven Amsterdams niveau tot plattelandswoningen voor bedragen die in Nederland niet meer bestaan. Voor Nederlanders die ruimte zoeken, is dat platteland de belangrijkste trekker: veel woning voor weinig geld, binnen een of twee dagreizen van Nederland. Het publieke zorgstelsel is goed en toegankelijk voor inwoners. De keerzijde: buiten de steden is de voorzieningendichtheid laag, de bureaucratie is papierrijk en Franstalig, en wie lokaal inkomen nodig heeft, vindt op het platteland weinig arbeidsmarkt. Frankrijk beloont, meer dan de meeste bestemmingen, wie de taal spreekt en eigen inkomen meeneemt, of dat nu een pensioen is of werk op afstand voor een niet-Franse opdrachtgever.

Mag ik zomaar in Frankrijk gaan wonen?

Ja, en hier is Frankrijk de uitzondering binnen de EU: als EU-burger heb je geen titre de séjour nodig en er bestaat ook geen verplichte registratie bij gemeente of prefectuur. Een carte de séjour kun je vrijwillig aanvragen, bijvoorbeeld omdat een enkel loket erom vraagt, maar verplicht is hij niet. De EU-voorwaarden voor verblijf langer dan drie maanden gelden intussen wel gewoon: je moet werken, studeren, of over voldoende middelen en een zorgverzekering beschikken. Dat er geen registratie is, betekent in de praktijk dat je je bestaan in Frankrijk op andere manieren aantoont, met een attestation de domicile, energierekeningen en je belastingaangifte. Bewaar dat soort papieren dus vanaf dag één, en check de actuele stand van de verblijfsregels op service-public.fr.

Hoe zit het met belasting?

Nederland en Frankrijk hebben een belastingverdrag dat dubbele heffing moet voorkomen. Voor gepensioneerden is de hoofdregel gunstig overzichtelijk: particuliere pensioenen, lijfrenten en AOW worden belast in het woonland, dus in Frankrijk zodra je daar fiscaal inwoner bent. De grote uitzondering is het overheidspensioen: een ABP-pensioen uit een publieke dienstbetrekking blijft in Nederland belast. Wie beide soorten pensioen heeft, krijgt dus met twee stelsels tegelijk te maken.

Tweede aandachtspunt is vermogen. Frankrijk heft geen algemene vermogensbelasting meer, maar wel de IFI (impôt sur la fortune immobilière) over onroerend goed: die begint bij een netto vastgoedvermogen boven 1,3 miljoen euro. Wie een duur huis koopt of Nederlands vastgoed aanhoudt, wil vooraf weten hoe dat uitpakt; het verdrag wijst Nederlands onroerend goed voor de heffing aan Nederland toe. Voor de Nederlandse kant van je vertrek, van de conserverende aanslag tot het verschil tussen uitgeschreven staan en fiscaal inwoner zijn, lees belasting na emigratie.

Hoe regel ik mijn zorgverzekering?

Je Nederlandse basisverzekering stopt van rechtswege op de dag dat je uitschrijving uit de BRP ingaat; hoe je die overgang zonder gat plant staat in zorgverzekering bij emigratie. Frankrijk kent met PUMA (protection universelle maladie) een universeel publiek stelsel: wie stabiel en regulier in Frankrijk woont, kan zich aansluiten via de CPAM, de regionale zorgkas, en krijgt op termijn de carte vitale waarmee zorgkosten worden verrekend. Werk je in Frankrijk, dan loopt de aansluiting via je werk. Ontvang je een Nederlands pensioen of een Nederlandse uitkering, dan meld je je bij het CAK en schrijf je je met een S1-formulier in bij de CPAM; Nederland houdt dan een verdragsbijdrage in op je inkomen. Houd er rekening mee dat het Franse stelsel een deel van de kosten vergoedt en dat vrijwel iedere inwoner daarnaast een aanvullende verzekering afsluit, een mutuelle; reken die premie mee in je maandbudget.

Wat kost het leven in Frankrijk?

De gemiddelden zeggen in Frankrijk weinig, de regio des te meer. Voor een alleenstaande liggen de kosten exclusief huur rond de 930 euro per maand; inclusief huur leef je buiten Parijs comfortabel van 1.800 tot 2.500 euro per maand. Parijs is een categorie apart: een appartement met één slaapkamer in het centrum kost er 1.600 tot 2.200 euro per maand, en de stad is 30 tot 50 procent duurder dan steden als Lyon, Bordeaux of Marseille. Aan de andere kant van het spectrum huur je in kleine stadjes en op het platteland een studio voor 350 tot 500 euro en een heel dorpshuis voor bedragen rond de 800 euro. Wie zijn begroting maakt, kiest dus eerst een regio en rekent dan pas; het landelijke gemiddelde bestaat in de praktijk nergens. Als vuistregel voor wie er gaat werken: met een netto maandsalaris van 2.600 tot 2.800 euro leef je in de meeste Franse steden comfortabel, in Parijs ligt die lat eerder rond de 3.500 euro. Hoe je maandlasten en eenmalige vertrekkosten samen doorrekent, staat in wat emigreren kost.

De Nederlandse kant: uitschrijven en wat daarbij komt kijken

Omdat Frankrijk geen registratie kent, is de Nederlandse uitschrijving hier meer dan elders het formele ankerpunt van je emigratie. Verwacht je binnen twaalf maanden acht maanden of langer buiten Nederland te wonen, dan ben je verplicht je uit te schrijven uit de BRP. Op die dag stopt je zorgverzekering, vervallen je toeslagen en stopt je AOW-opbouw, en zonder Frans registratiedocument is je uitschrijfdatum vaak ook het bewijs van wanneer je vertrok. Het complete overzicht van wat er aan die ene afspraak vastzit staat in uitschrijven uit Nederland.

De volgorde: eerst je Franse woonsituatie en zorgdekking voorbereiden, DigiD en bankzaken borgen, dan uitschrijven, en in Frankrijk direct beginnen met het opbouwen van je papieren spoor richting CPAM en belastingdienst. Het stappenplan voor de uitschrijving zelf is gratis te lezen in het hoofdstuk De uitschrijving zelf; de complete voorbereiding, van landkeuze tot vertrekdag, zit in het vertrekplan. Vergelijk je Frankrijk met Zuid-Europa, lees dan ook emigreren naar Spanje en emigreren naar Portugal: daar geldt wel een registratieplicht, maar ligt het prijspeil lager.