Belasting na emigratie: waarover betaal je nog belasting in Nederland?

Belasting na emigratie stopt niet automatisch op de dag dat je je uitschrijft bij de gemeente. Uitschrijven is een adresregistratie; fiscaal inwonerschap is een aparte beoordeling door de Belastingdienst, op basis van feiten en omstandigheden. Daarnaast blijft Nederland belasting heffen over een aantal Nederlandse bronnen, ook als je fiscaal geen inwoner meer bent, en kan een deel van je belastingclaim gewoon met je meereizen in de vorm van een conserverende aanslag. Dit artikel zet de hoofdlijnen op een rij. Het is geen belastingadvies: voor je eigen aangifte en planning heb je een fiscalist of de Belastingdienst zelf nodig.

Fiscaal inwoner zijn is iets anders dan ingeschreven staan

De gemeente kijkt naar je adres; de Belastingdienst kijkt naar waar het middelpunt van je levensbelangen ligt. Daarbij tellen zaken mee als waar je gezin woont, waar je een woning aanhoudt of huurt, waar je werkt, en waar je sociale en economische leven zich afspeelt. Het is dus mogelijk om uitgeschreven te staan bij de gemeente en toch, in de ogen van de Belastingdienst, nog fiscaal inwoner van Nederland te zijn, bijvoorbeeld omdat je gezin nog in Nederland woont of omdat je feitelijk het grootste deel van het jaar toch in Nederland verblijft. Twijfel je of jouw vertrek voldoet aan de 8-uit-12-regel voor de BRP? Doe de zelftest voor een eerste inschatting; die gaat over de adresplicht, niet over je fiscale positie, maar is voor de meeste mensen een goed startpunt.

Als buitenlands belastingplichtige betaal je nog over Nederlandse bronnen

Word je fiscaal inwoner van je nieuwe land, dan word je in Nederland doorgaans "buitenlands belastingplichtige". Dat betekent niet dat Nederland je met rust laat, maar dat de heffing beperkt wordt tot inkomen met een Nederlandse bron. Denk aan inkomen uit een Nederlandse dienstbetrekking of onderneming, een aanmerkelijk belang in een Nederlandse vennootschap, of onroerend goed dat je in Nederland aanhoudt. Welk land uiteindelijk mag heffen over welk deel van je inkomen, wordt bepaald door het belastingverdrag tussen Nederland en je nieuwe woonland, dat dubbele belasting moet voorkomen. Zonder verdrag, of bij onduidelijkheid over de uitleg ervan, kan dubbele heffing wel degelijk voorkomen; dit is precies het terrein waar een fiscalist meerwaarde heeft.

De conserverende aanslag: de rekening die met je meereist

Heb je pensioen of lijfrente opgebouwd met belastingvoordeel, of heb je een aanmerkelijk belang (doorgaans vanaf 5% van de aandelen in een vennootschap), dan krijg je bij emigratie vaak een conserverende aanslag. Dit is geen extra belasting, maar een aanslag over de belastingclaim die Nederland op dat opgebouwde voordeel had en niet zomaar wil laten schieten. Voor pensioen en lijfrente geldt: zolang je je aan de voorwaarden houdt, hoef je de aanslag maximaal tien jaar niet te betalen, waarna je kwijtschelding kunt aanvragen. Voor een aanmerkelijk belang hangt de duur van het uitstel af van je vertrekdatum: emigreerde je vóór 15 september 2015, dan geldt automatisch tien jaar uitstel met kwijtschelding erna; emigreerde je op of na die datum, dan krijg je uitstel voor onbepaalde tijd, zonder dat de aanslag na tien jaar automatisch vervalt. Verhuis je naar een EU- of EER-land, dan krijg je het uitstel automatisch en zonder voorwaarden; verhuis je daarbuiten, dan moet je het uitstel zelf aanvragen en, bij een aanmerkelijk belang, zekerheid stellen, bijvoorbeeld met een bankgarantie of hypotheekrecht. De aanslag wordt pas daadwerkelijk geïnd als je iets doet dat de claim activeert, zoals je pensioen of lijfrente afkopen, je aandelen verkopen, of dividend uitkeren buiten de reguliere voorwaarden.

De woonplaatsfictie voor erf- en schenkbelasting

Los van inkomstenbelasting kent Nederland een aparte fictie voor erf- en schenkbelasting. Heb je de Nederlandse nationaliteit en overlijd je, of doe je een schenking, binnen tien jaar na je vertrek, dan behandelt de Belastingdienst je voor de erf- en schenkbelasting alsof je nog in Nederland woonde: de zogeheten tienjarenfictie. Die termijn geldt alleen zolang je de Nederlandse nationaliteit hebt; geef je die op vóór het overlijden of de schenking, dan vervalt de fictie, en verhuis je terug naar Nederland, dan begint de termijn opnieuw te lopen. Voor mensen zonder Nederlandse nationaliteit geldt een veel kortere termijn: alleen schenkingen binnen één jaar na vertrek uit Nederland vallen nog onder de Nederlandse heffing. Dit speelt vooral bij vermogen, een erfenis die je verwacht te ontvangen of na te laten, of een schenking rond je vertrek, en is een reden om estate planning niet aan toeval over te laten.

Wat dit betekent voor je aangifte

In het jaar van vertrek doe je in Nederland een bijzondere aangifte die de binnenlandse periode vóór emigratie en de buitenlandse periode erna apart behandelt. Die aangifte, en de vragen die daarbij horen, verdienen een eigen uitleg; zie daarvoor het aparte artikel over het M-biljet in deze kennisbank.

Oriëntatie, geen advies

Alles hierboven is bedoeld om te snappen welke vragen er spelen, niet om ze zelf te beantwoorden. Fiscaal inwonerschap, de conserverende aanslag en de woonplaatsfictie hangen sterk af van je persoonlijke situatie en van het specifieke land waar je naartoe gaat; laat je daarover adviseren door een fiscalist voordat je vertrekt. Wat je zelf wel alvast kunt regelen, is de volgorde van je vertrek: lees het gratis hoofdstuk De uitschrijving zelf voor het stappenplan, of bekijk wat er allemaal in het vertrekplan zit.