Je pensioen en het buitenland: meenemen, laten staan of doorsparen

Pensioen voelt als iets voor later, en juist daarom schuiven veel mensen het bij een emigratie voor zich uit. Toch is het slim om het vroeg te bekijken, want de keuzes die je nu maakt, werken decennia door. Je pensioen en het buitenland draait om drie lagen die je uit elkaar moet houden: je opgebouwde werknemerspensioen, je AOW-opbouw, en de vraag of je blijft doorsparen.

Drie lagen die vaak door elkaar lopen

De verwarring begint meestal doordat "pensioen" verschillende dingen tegelijk betekent:

• Opgebouwd pensioen bij pensioenfondsen of verzekeraars, uit de jaren dat je in loondienst was. Dat blijft van jou, ook als je vertrekt.
• AOW, de basis van de staat, die je opbouwt over de jaren dat je in Nederland woont of werkt. Hier ontstaat vaak een gat zodra je weg bent.
• Zelf doorsparen, via wat je opzij zet nu je in het buitenland woont, in welke vorm dan ook.

Wie deze drie op één hoop gooit, trekt al snel verkeerde conclusies. Het opgebouwde deel raak je niet kwijt door te emigreren; het AOW-deel is juist het stuk dat aandacht vraagt.

Opgebouwd pensioen raak je niet kwijt

Pensioen dat je al hebt opgebouwd, blijft bestaan als je emigreert. Het staat op jouw naam en komt te zijner tijd tot uitkering, ook als je dan in het buitenland woont. Wat wel verandert, is het praktische eromheen: het fonds moet je kunnen bereiken, uitbetaling gaat naar een rekening die je bereikbaar houdt, en er kunnen fiscale gevolgen zijn afhankelijk van waar je woont. Zorg dus vooral dat je vindbaar blijft voor je pensioenuitvoerders en dat je administratie klopt.

Hoeveel AOW mis ik per jaar in het buitenland?

De AOW is anders dan opgebouwd pensioen, omdat je die opbouwt over de tijd dat je aan Nederland verbonden bent: grofweg met ongeveer 2 procent per jaar, over een periode van ongeveer vijftig jaar vóór je AOW-leeftijd. Woon en werk je in het buitenland, dan bouw je over die jaren doorgaans geen AOW meer op, en zo ontstaat een gat in je latere basisinkomen. Voor wie kort weg is, is dat gat klein en niet de moeite; voor wie jong vertrekt en lang wegblijft, kan het flink oplopen.

Je hoeft dat gat niet zomaar te accepteren. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) biedt een vrijwillige AOW-verzekering waarmee je de opbouw kunt voortzetten terwijl je in het buitenland woont, tegen een jaarlijkse premie. Belangrijk is de termijn: je kunt je niet jaren later alsnog met terugwerkende kracht bijverzekeren, je moet het op tijd aanvragen nadat je verplichte verzekering eindigt. Of het de moeite waard is, hangt sterk af van je leeftijd, hoe lang je wegblijft en je verwachte inkomen, dus maak die afweging liefst vóór vertrek, niet als het venster al gesloten is.

Studieschuld verdwijnt niet door te emigreren

Heb je een studieschuld bij DUO, dan blijft die gewoon bestaan; je blijft aflossen. Wat wel verandert, is hoe je maandbedrag wordt bepaald. DUO stelt je aflossing vast op basis van je inkomen, en woon je in het buitenland, dan moet je dat inkomen zelf aan DUO doorgeven zodat ze je termijn kunnen berekenen. Doe je dat niet, dan kan DUO uitgaan van een standaardbedrag dat hoger uitvalt dan nodig. Houd DUO dus op de hoogte van je adres en inkomen, en zorg dat de aflossing vanaf een rekening kan lopen die je vanuit het buitenland bereikbaar houdt.

Neem het mee in je grotere plan

Pensioen is verweven met belasting en met je inkomen op je nieuwe plek, en die dingen wil je niet los van elkaar bekijken. Waar je fiscaal woont, mede bepaald door de bestemming die je kiest, bepaalt mede hoe je pensioen straks belast wordt, en je manier van inkomen verdienen bepaalt of en hoe je bijspaart. Behandel pensioen dus niet als een los formuliertje, maar als onderdeel van het financiële plaatje van je vertrek.

Dit is bij uitstek een onderwerp waarbij het loont om je eigen cijfers naast de algemene regels te leggen. In het vertrekplan zit het deel over pensioen, AOW en studieschuld, dat je door deze afwegingen loodst. Begin met het gratis hoofdstuk over de uitschrijving zelf, of doe eerst de zelftest.

Nog één ding voor de langere termijn. Dit artikel gaat over de periode rond je vertrek, maar zodra je eenmaal met pensioen in het buitenland woont, verandert de aard van je vragen: dan gaat het over verdragsbijdragen, over indexering, en over regels die in Den Haag worden gemaakt terwijl jij er niet meer woont. Daar bestaat een eigen belangenvereniging voor, de VBNGB, voluit de Vereniging Belangenbehartiging Nederlands Gepensioneerden in het Buitenland. Zij volgen die dossiers, kaarten ze aan en beantwoorden dit soort vragen voor hun leden. Voor de fase ná je vertrek is dat een logischer adres dan welke vertrekgids dan ook, deze inbegrepen.